Draaiuren en motorvermogen als basis: zo bereken je uitstoot zonder boordcomputer
Emissies berekenen zonder CAN-bus
Emissiecijfers worden steeds belangrijker. Opdrachtgevers in de bouw en infra vragen er bij aanbestedingen actief naar, de CO2-Prestatieladder weegt steeds zwaarder mee als gunningscriterium, en steeds meer bedrijven willen simpelweg zelf weten waar hun uitstoot vandaan komt. Emissies berekenen kan alleen betrouwbaar met de juiste data. Die data haal je bijvoorbeeld uit de CAN-bus, maar dat kan ook op een andere manier.
In dit artikel leggen we uit wat een CAN-bus is, waarom emissies berekenen steeds belangrijker wordt en hoe het nu meestal gebeurt. Ook laten we zien hoe je ook zonder die boordcomputer-data tot een betrouwbare berekening komt, en hoe je dit makkelijk voor een heel wagen- en machinepark doet.
Wat is een CAN-bus?
Een CAN-bus (Controller Area Network) is het interne communicatienetwerk van een voertuig of machine. Alle elektronische onderdelen, van de motor tot de sensoren, wisselen via dit netwerk data met elkaar uit. Voor emissieberekening is de CAN-bus vooral relevant omdat hij realtime gegevens levert over onder andere brandstofverbruik, AdBlue-verbruik en draaiuren, rechtstreeks uit de motor.
Die data is precies wat nodig is om uitstoot nauwkeurig te berekenen. Het probleem is dat niet elk voertuig of elke machine een CAN-bus heeft, of dat de data er niet zomaar uit te halen is. Voor bedrijven met een gemengd wagenpark of machinepark betekent dat al snel: een deel van de vloot is wel te meten, een deel niet.
Waarom emissies berekenen?
Opdrachtgevers in de bouw en infra vragen er steeds vaker actief naar, bijvoorbeeld via de CO2-Prestatieladder, waarbij een lagere uitstoot leidt tot gunningsvoordeel bij aanbestedingen. Ook vergunningverleners en gemeenten willen in toenemende mate weten wat een project daadwerkelijk uitstoot, niet als schatting, maar onderbouwd per project en periode.
Daarnaast is er een operationeel belang. Wie weet wat voertuigen en machines uitstoten, weet ook waar brandstof wordt verspild en waar winst te behalen is. Emissiedata is dus niet alleen een rapportageverplichting, het is ook stuurinformatie. Maar die waarde ontstaat pas als de data compleet is, ook voor het materieel dat geen CAN-bus heeft.
Hoe worden emissies berekend met CAN-bus?
Een veelgebruikte methode berekent emissies op basis van CAN-bus data: brandstofverbruik en AdBlue-verbruik, gecombineerd met draaiuren. Deze aanpak, ook wel de AUB-methode genoemd (AdBlue, Uren, Brandstof), geeft een nauwkeurig beeld omdat hij uitgaat van het daadwerkelijke verbruik van een voertuig of machine, in plaats van een schatting.
De rekenmethode zet dat brandstofverbruik om naar CO2, en het brandstof-, AdBlue- en urenverbruik naar NOx en NH3, per project en periode, volgens erkende standaarden zoals EMEP/EEA voor wegvervoer en TNO-rekenmethodes voor mobiele werktuigen. Zolang de CAN-bus-data beschikbaar en betrouwbaar is, is dit de meest nauwkeurige manier om emissies te berekenen.
Hoe bereken je emissies zonder CAN-bus?
Voor materieel zonder bruikbare CAN-bus-data bestaat een alternatieve rekenmethode, ontwikkeld door TNO: de U-methode. Waar de AUB-methode leunt op AdBlue- en brandstofverbruik, gebruikt de U-methode maar twee gegevens: het maximale motorvermogen van de machine en het aantal draaiuren. Belangrijk om te weten: de U-methode is specifiek ontwikkeld voor stikstofemissies, NOx en NH3, en niet voor CO2.
De gedachte erachter is simpel: emissies per uur staan ongeveer in verhouding tot het maximale motorvermogen. Elke machine krijgt op basis van emissieklasse (Stage-klasse) en vermogensbereik een vaste emissiefactor, uitgedrukt in gram uitstoot per draaiuur per kilowatt. Vermenigvuldig die factor met het motorvermogen en de draaiuren, en je hebt een onderbouwde schatting van de NOx- en NH3-uitstoot, zonder dat er ooit brandstof- of AdBlue-data uit de machine hoefde te komen. De coëfficiënten achter de U-methode voor stikstofoxiden (NOx) zijn onlangs bijgesteld op basis van praktijkmetingen op tientallen bouwmachines, wat de berekening dichter bij de werkelijk gemeten NOx-uitstoot brengt.
Dat maakt de U-methode minder precies dan een berekening op basis van daadwerkelijk verbruik, maar wel bruikbaar voor materieel dat anders helemaal buiten de rapportage zou vallen. CO2-uitstoot is, anders dan stikstofuitstoot, rechtstreeks evenredig aan het brandstofverbruik. Door op basis van draaiuren en motorvermogen ook het brandstofverbruik in te schatten, is dus ook zonder CAN-bus een betrouwbare CO2-berekening mogelijk.
De praktijk: emissies berekenen voor heel je machine- en wagenpark
Handmatig is dit voor een enkele machine nog te doen: draaiuren aflezen, motorvermogen opzoeken, emissiefactor erbij pakken en vermenigvuldigen. Voor een hele vloot van tientallen of honderden voertuigen en machines, elke maand opnieuw en per project uitgesplitst, is dat geen incidentele rekensom meer maar een structurele klus.
Met onze emissierapportage hoef je dat niet handmatig te doen, en hoef je ook niet te kiezen tussen materieel met en zonder CAN-bus. Voor voertuigen en machines waar CAN-bus data wél beschikbaar is, berekent Flowter emissies automatisch. CO2, NOx en NH3.
Het resultaat is één rapportage voor het hele wagen- en machinepark, ongeacht of een voertuig wel of geen CAN-bus heeft. Geen handmatig combineren van losse Excel-bestanden, geen materieel dat buiten beeld blijft. Gewoon per project en periode zien wat de uitstoot is, met een druk op de knop.
Meer weten over emissierapportage met GPS-Buddy
Lees meer over de emissierapportage Vraag een demo aan
Dit artikel beschrijft een situatie in Nederland, geldig in augustus 2026. Situaties kunnen veranderen. Er kunnen geen rechten worden ontleend aan dit artikel.